Wpisy z tagiem: reportaż

sobota, 15 września 2018
Wrobieni w polski rynek pracy (Urobieni. Reportaże o pracy, Marek Szymaniak)
Urobieni. Reportaże o pracy Marka Szymaniaka pozostawili mnie z na tyle mieszanymi i trudnymi do zwerbalizowania uczuciami, że odwlekałam pisanie o nich, bo nie potrafiłam się zdecydować, co właściwie sądzę. Nie zdarza mi się to zbyt często, więc choćby pod tym względem to pozycja dość niezwykła. Książkowy debiut młodszego ode mnie o 3 lata (!) dziennikarza, i od razu bardzo ambitny temat – praca w Polsce. Nie mogłam się ustrzec porównań z  Zawodem Fejfera i Nie hańbi Gitkiewicz, które dotykają zbliżonej tematyki. Z Fejferem Szymaniak wygrywa w cuglach, bo – choć podobnie buduje swoją narrację wokół jednostkowych historii – to jednak każda z nich służy pokazaniu szerszego, systemowego problemu, a nie tylko jojczeniu, że system jest zły, a młodzi ludzie zostali oszukani obietnicą dobrej pracy za dobre wykształcenie. Już pierwszy rozdział pokazuje na dobrych przykładach patologiczną twarz taniego państwa – biednych pracujących, wyoutsourcowane salowe czy ochroniarzy, którzy, żeby zarobić sensownie, muszą albo tyrać po 220 godzin miesięcznie, albo załatwić sobie lewe orzeczenie o niepełnosprawności. Potem są elastyczne formy pracy, które niby to miały służyć pracownikom, a pozwalają pracodawcom płacić mniej. Zatrudnianie przez agencję na umowy przedłużane dziesiątki razy zamiast umowy o pracę. Praca w kulturze, gdzie wypłaty zależą od tego, czy i kiedy przyjdzie grant. Dziennikarskie klepanie wierszówek na umowy o dzieło. Dalej agresywna i nieetyczna sprzedaż telefoniczna w call center. Target jest tu wszystkim. Jednym z mocniej oddziałujących na psychikę jest rozdział o imigrantach zarobkowych z Ukrainy, w szczególności historia Żeni, która miała po prostu pomagać prowadzić dom, a była traktowana jak niewolnica. Poraża nieuczciwość zarówno pośredników organizujących wyjazdy, żerujących bezwzględnie na ludzkich dramatach, jak i polskich pracodawców, a w zasadzie wyzyskiwaczy, choć bardziej pasowałby mocno niecenzuralny wyraz. Bo kto umawia się na 10 zł za godzinę, a płaci 10 zł za dzień (co zresztą okazuje się dopiero przy wypłacie)? Ukraińcy, zdesperowani, wezmą każdą pracę, zwłaszcza że często tę, na którą mieli załatwione zaświadczenie, zmuszeni byli rzucić i jechać w inny region kraju. Polacy dobrze o tym wiedzą. Bo kiedy oni wyjadą, o czym też jest rozdział, to, zupełnie jak Ukraińcy u nas, pracują ciężko i poniżej kwalifikacji. A i tak wolą taką pracę, bo pozwala na godne życie. I w większości nie zamierzają wracać do kraju, bo ten nie ma im nic do zaoferowania. Owszem, można tanio zrobić zakupy w rosnącej sieci supermarketów i dyskontów, ale ma to swoją cenę. Najpierw zapłacili ją właściciele małych sklepów osiedlowych, które padły, bo nie mogły konkurować cenowo z sieciami. Płacą także pracownicy marketów, często zatrudniani na zlecenie, żeby zmniejszyć koszty. Płacą dostawcy, którzy muszą się godzić na niekorzystne warunki współpracy, dyktowane przez sieci, bo inaczej nikt nie weźmie ich towaru. Zgodnie z tytułem rozdziału – tanio drogo kosztuje. Walka o pracowników, działanie w związkach zawodowych w supermarketach, to także ciężki kawałek chleba. I niedoceniany. Współpracownicy raczej zazdroszczą związkowego etatu, a nie ma czego, bo to ogromny psychiczny koszt. Do realnej pracy w związkach nikt się nie garnie. Rozdział o tym, jak polscy zarządcy wypaczyli japońskie zasady Toyoty, tworząc z fabryki w zasadzie obóz pracy, w którym pracownicy biegają jak chomiki w kołowrotkach i jeszcze pilnują się nawzajem, jeży włos na głowie. Trudno odmówić po lekturze racji jednej z bohaterek, która mówi, że jak człowiek rodzi się w Polsce, to jakby miał na plecach napisane Kunta Kinte (czyli niewolnik z powieści i serialu Korzenie). I nie trzeba być ochroniarzem wyrabiającym ponad 400 godzin miesięcznie, bo non stop w pracy jest też świetnie prosperujący finansowo trader (choć on przynajmniej coś z tego finansowo ponad egzystencjalne minimum ma). Jest i o mikroprzedsiębiorcach, soli tej ziemi, którzy, jak tylko mogą, tną koszty pracy. Na koniec rozdział o tych, co załapali się na „okno transformacji” i dzięki unikalnym kompetencjom odnieśli wielki sukces. Czy to obraz całościowy? Oczywiście, że nie. Czy to obraz prawdziwy? W dużym stopniu tak. Brakowało mi w nim jednak na przykład miejsca dla niepełnosprawnych, którzy na rynku pracy mają bardzo pod górkę mimo teoretycznie licznych systemowych ułatwień. I dla rzeszy ich opiekunów, których idiotyczne przepisy praktycznie wykluczają z rynku. Zamiast statystyk i mocno irytujących cytatów z Rafała Wosia mógłby autor zamieścić więcej problemowych historii. Poszerzyć perspektywę. Ale może jeszcze zdąży. Z perspektywy czasu całość oceniam lepiej niż bezpośrednio po lekturze, jako dobry i interesujący debiut. Istnieje coś więcej niż korporacje z wielkich miast. Praca nie ma u nas adekwatnej wartości, a pracownik żadnej. Opowieści o tym, że to on teraz rządzi na rynku, należy włożyć tam, gdzie ich miejsce. Między bajki.
poniedziałek, 02 kwietnia 2018
Powinniśmy być wdzięczni Hitlerowi (Młyny Boże, Jacek Leociak)
Święta Wielkiejnocy, w czasie których Sanhedryn doprowadził do skazania Jezusa (będącego, o czym wielu nie chce pamiętać, Żydem) na śmierć, już za nami, ale książka Jacka Leociaka, zbiór luźnych zapisków o Kościele i Zagładzie, może i powinna być czytana w każdym czasie. Ja bym ją nawet wpisała na listę licealnych lektur obowiązkowych, bo otwiera oczy na wiele spraw związanych z nastawieniem Kościoła Katolickiego (tak hierarchów, jak i szeregowych księży), a w szczególności katolickich mieszkańców ziem polskich przed II WŚ oraz w jej trakcie,  do Żydów. Jest może miejscami lekko tendencyjna, chwilami autor nieco się zapędza w argumentacji, ale też i nie sposób się dziwić, że go ponosi, bo zwraca uwagę czytelnika na fakty bulwersujące, a mało znane szerszej publiczności. Gdy właśnie znane i nagłaśniane być powinny, w szczególności teraz, zwłaszcza w naszym kraju. Usiłuje się u nas bowiem obecnie - wbrew faktom - stworzyć narrację, zgodnie z którą naród polski składał się z samych Sprawiedliwych Wśród Narodów Świata, nic innego nie robił, tylko Żydów z narażeniem życia i zdrowia ratował od Zagłady. Antysemityzmu przed wojną w Polsce jakoby nie było, tak jak i teraz go ponoć nie ma. Stodołę w Jedwabnem podpalili ludzie bez narodowości, podobni wywołali pogrom kielecki. Podczas gdy rzeczywiste nastroje społeczne, dominujące tendencje i proporcja ratujących do ogółu populacji, na froncie rozwiązania kwestii żydowskiej raczej okupantowi kibicującemu, wcale tak spektakularnie nie wyglądały, a niechęć do Żydów umacniały w wiernych nauki KK. W samym polskim kościele pełno było zajadłych nacjonalistów i antysemitów, nawet kryształowy prymas Wyszyński miał w tej kwestii sporo na sumieniu. Ale jak wymagać od szeregowych księży, ludzi często prostych, nawet od lokalnego prymasa, gdy przykład odwracania oczu od tragedii i umywania rąk dawał papież Pius XII? I ten obraz, zarówno szeroką, jak i wąską, jednostkową perspektywę, stawia nam przed oczami Leociak. A gdy się na niego spojrzy, oczy robią się coraz większe. Ze zgrozy, oburzenia, przerażenia i obrzydzenia. Nie ma gdzie tych oczu podziać ze wstydu za naszych rodaków, według których  Hitler był straszny, bo prześladował naród polski, ma wszakże jedną zasługę – załatwił dla nas (czy za nas) sprawę żydowską.
Czytajcie koniecznie. Może i nie jest to stuprocentowo wyważone i obiektywne opracowanie, ale na pewno to potrzebna i wartościowa, zbudowana na pracy ze źródłami, przeciwwaga dla wspaniałego obrazka, jaki tron i ołtarz pospołu post factum starają się nam w kwestii żydowskiej odmalować.
sobota, 17 marca 2018
System nie działa (Jill Leovy, Wszyscy wiedzą. O zabójstwach czarnych w Ameryce)
Bezprawie rodzi przemoc. Nie jest to teza szokująca, wydaje się wręcz oczywista, ale, z drugiej strony, przecież nie żyjemy w średniowieczu czy w czasach amerykańskich pionierów, prawda? Ameryka, bastion wolności i demokracji, samozwańczy lider wolnego świata, powinna świecić przykładem, jeśli idzie o skuteczność systemu prawnego. Przynajmniej w kwestii wykrywalności najpoważniejszych przestępstw, takich jak zabójstwa. To już przecież kraj, w którym, od zniesienia segregacji, wszyscy obywatele są oficjalnie równi wobec prawa i wszyscy powinni dostawać od państwa takie same gwarancje bezpieczeństwa. Jednak to tylko teoria. Praktykę jak w soczewce można zaobserwować w Watts, południowej dzielnicy Los Angeles, zamieszkiwanej przez wysoki odsetek czarnoskórych obywateli. Strzały i trupy to tam smutna codzienność, śmiertelność wśród czarnych mężczyzn przed trzydziestką jest w tym miejscu tak wysoka, że rodziny przeprowadzają się, by ratować życie swoich synów. I wcale nie trzeba być w gangu ani nawet nosić barw żadnego z nich (pomarańczowa apaszka to wystarczający powód, by stać się celem). Jeśli należy się do grupy ryzyka – młodych, czarnych mężczyzn – można zginąć przez całkowity przypadek. Nie ma wtedy znaczenia, że jesteś synem dobrego, skutecznego, zaangażowanego w sprawy lokalnej społeczności policjanta. Jesteś w niewłaściwym miejscu, w niewłaściwym czasie. A potem już cię nie ma. System daje na to przyzwolenie, latami zabójstwa wewnątrz czarnej rasy były dla wymiaru sprawiedliwości mniej istotne, zgodnie z cyniczną dewizą Zawsze jednego czarnucha mniej. Policja zapracowała sobie na nieufność czarnoskórych obywateli, a co więcej, współpraca z organami ścigania, zeznawanie w sądzie w charakterze świadka, to narażanie życia własnego i całej swojej rodziny. Zatem obecnie nawet przy najlepszej woli policjantom nie jest łatwo znaleźć w Watts sprawcę zabójstwa. Jedyny dowód to najczęściej łuska i zakrwawione ubranie ofiary. Mimo to znajdują się – po obu stronach barykady - tacy, którzy próbują, dla których życie czarnych ma taką samą wartość jak każde inne. Ale system, nastawiony na prewencję i statystki, wcale im w tych staraniach nie pomaga. O tym wszystkim i wielu innych wstrząsająco przygnębiających kwestiach jest znakomita – i świetnie przetłumaczona przez Janusza Ochaba, którego fanką jestem od czasu Ameksyki – książka byłej reporterki LA Timesa, Jill Leovy. Zatytułowana Wszyscy wiedzą. O zabójstwach czarnych w Ameryce (a w oryginale jeszcze bardziej adekwatnie do treści - Ghettoside: A True Story of Murder in America). Autorka przeprowadziła wieloletni i bardzo solidny research, latami siedziała w jednej sali z policjantami z komisariatu przy Siedemdziesiątej Siódmej, którzy stali się bohaterami tej opowieści. Zabrała sporo wstrząsających historii śledztw i zabójstw, które potrafiła przedstawić tak, by za ich pomocą stworzyć szerszy obraz badanego zagadnienia – systemowej bezwładności,  skutkującej wzrostem przemocy i coraz silniejszym odcięciem porzuconej przez państwo grupy od reszty społeczeństwa. Czyta się to znakomicie, choć z narastającą zgrozą. Kolejna ważna i potrzebna pozycja w Serii Amerykańskiej Wydawnictwa Czarnego.
***
A jako uzupełnienie lektury polecam – poświęcony tej samej problematyce i przygnębiająco spójny z opisywanym reportażem w sferze diagnozy, wniosków i ogólnej wymowy – nowy serial twórczyni The Killing, dostępny od niedawna na platformie Netflix, czyli Seven Seconds. Czarnoskóry chłopak, Brenton, jedzie rowerem do szkoły i zostaje potrącony przez samochód. Pierwsze pytanie, jakie  policja zadaje rodzicom ofiary, to czy przypadkiem syn nie był w gangu i nie jest notowany. A serial świetny, moim zdaniem lepszy niż najlepszy, pierwszy sezon The Killing.
sobota, 24 lutego 2018
Monstrualna dawka pesymizmu (Harlan Ellison, To, co najlepsze, tom I)
Ostatnie dwa tygodnie spędziłam na lekturze pierwszej części przekrojowego zbioru utworów wybranych z pięćdziesięcioletniego dorobku Harlana Ellisona. To, co najlepsze tom I ukazało się w zeszły piątek nakładem wydawnictwa Prószyński i S-ka. Nie była to lektura łatwa, trochę też poziom części utworów odbiegał od moich oczekiwań, rozbuchanych latami wysłuchiwania peanów na temat geniuszu autora. Niemniej, nie żałuję poświęconego na te 672 strony czasu. Mało która pozycja wzbudziła u mnie taką ilość przemyśleń i sprzecznych emocji, choć uczciwie ostrzegam - Ellison nie ma złudzeń co do ludzkości i przeczytanie dużej ilości utworów za jednym podejściem może wywołać depresję. A jako ze wczoraj mieliśmy światowy dzień walki z tą okropną chorobą, osobom o obniżonym nastroju zdecydowanie odradzam czytanie. Recenzję można od wczoraj przeczytać na łamach portalu naekranie.pl.
sobota, 20 stycznia 2018
Ekspresowo o zaległościach z 2017
Dusza chciałaby się pozachwycać Dżentelmenem w Moskwie Amora Towlesa (wyjątkowa powieść, polecam już teraz!), ale rozum podpowiada, że jak dzisiaj nie opiszę zeszłorocznych zaległości, to już nigdy.

Skrzydła sfinksa Andrea Camilleri - kolejny tom o komisarzu Salvo Montalbano z fikcyjnego sycylijskiego miasteczka Vigata. Tym razem bohater – walcząc jednocześnie z poważnym kryzysem w swoim związku z Livią – musi rozwikłać zagadkę martwej dziewczyny z tajemniczym tatuażem w kształcie motyla. Przy okazji niechcący zaburza lokalne układy i układziki, zadzierając między innymi z kościelnymi dostojnikami. Jak można się domyśleć, jego przełożony, kwestor, nie będzie zachwycony. Ale kto zna komisarza, ten wie, w jak głębokim poważaniu ma on opinię kwestora. A kto nie zna, czym prędzej powinien się z nim zapoznać, bo cykl Włocha to fenomen – na etapie 11 tomu (oszczędzam sobie, bo po polsku wyszło dotąd tylko 15) nadal trzyma równy, wysoki poziom. I oferuje unikalny sycylijski klimat, ze wspaniałymi opisami lokalnych potraw.

Wszystkie dzieci Louisa Kamila Bałuka to debiutancki reportaż o głośnej aferze z holenderską kliniką in vitro (wielokrotnie, latami używano nasienia tego samego dawcy, o zapłodnienia bardzo wielu kobiet). Jest to niewątpliwie tekst dobry, w który autor włożył mnóstwo pracy. Jednak – cóż mogę powiedzieć? Nie porwał mnie. Nie do końca odpowiada mi reporterski styl Bałuka, więc choć doceniam zarówno wybór, jak i realizację tematu, tym bardziej że to jego pierwsza książka – na następną, jeśli się ukaże, nie będę się rzucała. Nie ma między nami chemii i tyle.

Celibat: opowieści o miłości i pożądaniu Marcina Wójcika to przykład z przeciwnego bieguna. Już przy poprzedniej książce, o Rodzinie Radia Maryja, zaiskrzyło między nami. Autor ma świetny, angażujący emocjonalnie styl opowiadania, dar wynajdywania niezwykłych, różnorodnych historii, pozwalających wieloaspektowo przedstawić temat. A przy tym nie osądza swoich bohaterów, pisze o nich empatycznie, starając się nawet w najgorszych przypadkach zrozumieć ich położenie i motywacje. Od poprzedniej książki znacząco się rozwinął pod względem warsztatu. Jest więc o księżach, którzy zrzucili sutanny dla kobiet. I o kobietach żyjących w związkach z tymi, którzy tego nie zrobili. O dzieciach, które ponoszą tych związków konsekwencje (słynna afera z dziedziczeniem po zmarłym nagle księdzu profesorze przez jego syna). Ale jest tu również wiele innych, mniej oczywistych opowieści, a każda warta przeczytania. Całość wywarła na mnie wielkie wrażenie.

Trzy dni i jedno życie Pierre’a Lemaitre’a to historia, której chyba nikt się po nim nie spodziewał. Wiele było głosów zawodu, ale ja akurat postrzegam to jako zaletę. Pisarz zagrał czytelnikom na nosie, zamiast kolejnego kryminału nafaszerowanego zwrotami akcji proponując opowieść o dość niezwykłym sprawcy, któremu się upiekło i musiał z tym żyć. Wyszło ciekawie, zwłaszcza jeśli chodzi o punkty zwrotne w tej historii, które są tak banalne jak życie. Najgorszą karę wymierzamy sobie sami. Tak więc polecam, ale raczej nie osobom nastawionym na dynamiczną fabułę.

Przyszłem, czyli jak pisałem scenariusz o Lechu Wałęsie dla Andrzeja Wajdy Janusza Głowackiego czytało się wartko, bo napisane ze swadą, ale najciekawsze były nie anegdoty poboczne, a kolejne wersje scenariusza właśnie. Niezłe, ale do Z głowy startu nie ma.

Lady Day śpiewa bluesa czyli autobiografia Billie Holiday spisana przez Williama Dufty’ego – niezwykła, fascynująca i przejmująco smutna historia wielkiego talentu. Kobiety o rzadkiej sile charakteru i pasji muzycznej, której nie złamał rasizm i wszelkie związane z posiadaniem czarnej skóry trudności. A jednak pokonały ją narkotyki. Na uwagę zasługuje przekład, moim zdaniem budujący unikalny klimat. Wielkie oklaski dla tłumacza Marcina Wróbla. Nie jest to łatwa lektura pod żadnym względem, ale warto.

Manson: ku zbrodni Jeffa Guinna to z kolei pozycja, na którą napaliłam się jak szczerbaty na suchary, a mordowałam się z nią ponad dwa lata i cztery podejścia. Nudna, przeładowana kompletnie nieciekawymi rozważaniami obok tematu, nabiera tempa dopiero w końcówce. Porażka.

Morderstwo w Orient Expressie Agathy Christie – nie jesteśmy dla siebie stworzone i tyle. Wszystkie kawałki do siebie pasują, ale intryga jako całość jest tak wydumana i wymaga przyjęcia tylu niewiarygodnych założeń, że mnie nie przekonuje. Nie mój typ kryminału i to się raczej nie zmieni, choć złożoność pomysłu mimo wszystko doceniam.

Był sobie chłopczyk Ewy Winnickiej to najlepszy przeczytany w zeszłym roku reportaż. O sprawie Jasia, anonimowego chłopca wyłowionego ze stawu, o tym, jak ustalano jego tożsamość i jak się w tym stawie znalazł. Skąd pochodził, kim byli jego rodzice i jak doszło do tragedii. Temat-pułapka, który mniej utalentowaną reporterkę zapewne by pokonał, ale Ewa Winnicka ma to coś, co pozwala jej opisać go z odpowiednim dystansem, bez uciekania się do tanich chwytów. Jej warsztatowy geniusz zwiększa jedynie siłę rażenia tej tragicznej historii. O tym, że system jest na tyle wadliwy, iż martwe dziecko może w nim przepaść bez śladu na lata, a gdyby nie szczęśliwy zbieg okoliczności – przepadłoby na zawsze. I nie dlatego, że sprawca był geniuszem zbrodni. Czytajcie koniecznie.

Zostało mi jeszcze Nie hańbi Olgi Gitkiewicz, o którym postaram się napisać osobno, oraz pierwsza część rozmowy Pilcha i Pietrowiak Zawsze nie ma nigdy, o której napiszę, jak przeczytam już zakupioną część drugą. Czytaliście coś z tej listy? Jakie wrażenia?
niedziela, 14 stycznia 2018
Zróbmy to tak, by nikt nie widział (Poznań. Miasto grzechu, Marcin Kącki)
Miałam najpierw napisać o licznych pominiętych na blogu z braku czasu lekturach z roku poprzedniego, ale pierwsza pozycja przeczytana w 2018 zrobiła na mnie na tyle duże wrażenie, że plan ten uległ zmianie.
Po znakomitym, choć przygnębiającym i przerażającym Białymstoku Marcin Kącki zabrał się za swój matecznik, czyli Poznań. I udało mu się po raz kolejny stworzyć bardzo sugestywny i - eufemistycznie mówiąc - niewesoły obraz miejskiej rzeczywistości. Kluczem do zbioru jest jedno z mott, fragment autobiograficznych zapisków Marii Rudowicz, zatytułowanych Grzeszne miasto. Brzmi on tak: Dziwny dom i dziwni mieszkańcy. Dla oka, przed ludźmi tworzyli niby porządną rodzinę, a każdy z nich żył własnym życiem, odrębnym i tylko w niedzielę następowała pewna zmiana.
Znajduje odwzorowanie w strukturze Poznania, którego cztery części to kolejno: Synowie, Rodzina, Kościół i Matki. W pierwszym rozdziale przeczytamy o dorosłych, którzy jako chłopcy należeli do chóru Polskie Słowiki (jeden z trzech podrozdziałów stanowi przedruk z reportażu Maestro). Nie wszyscy bohaterowie byli ofiarami dyrygenta Kroloppa. Ich dalsze losy także były bardzo zróżnicowane, podobnie jak stosunek ich rodziców do wydarzeń w chórze. W rozdziale Rodzina przeczytamy o historii rodziców pierwszego polskiego ujawnionego dorosłego dziecka poczętego metodą in vitro oraz o zagadkowym zniknięciu ujawnionego geja, a zarazem znanego i szanowanego lekarza, który prowadził bardzo bujne i towarzyskie życie, lecz choć miał wielu przyjaciół, praktycznie nie miał kontaktów z własną rodziną. W rozdziale Kościół znajdziemy historię księdza, który po obnażeniu bezradności instytucjonalnej KK wobec molestowania kleryków w sprawie abp. Paetza zrzucił sutannę. I jak wcześniej był poważany w środowisku naukowym, tak później stał się trędowatym. Jest biografia dziennikarza lokalnej katolickiej gazety, który był przez długi czas blisko z Paetzem. A także bardzo ciekawy - śmieszno-straszny - podrozdział poświęcony historii pomnika Najświętszego Serca Pana Jezusa, zburzonego przez hitlerowców, który obecnie usiłuje się odbudować. Rozdział Matki był dla mnie chyba najciekawszy - otwiera go bowiem podrozdział Jeżycjada (na wszelki wypadek z symbolem znaku towarowego), o rodzinie Barańczaków. Małgorzata Musierowicz to siostra genialnego poety i tłumacza Stanisława, córka "czerwonego lekarza" Jana Barańczaka. W opowieść o tej niezwykłej rodzinie wplecione są też losy mało znanego poznańskiego poety Wojciecha Bąka, zdradzonego przez własne środowisko. Historia jak z Lotu nad kukułczym gniazdem Keseya. W tym rozdziale Kącki umieścił też portret mało poznańskiej matki - wspomnianej na wstępie Marii Rudowicz, autorki Grzesznego miasta. Byłaby takim Grzesiukiem Poznania, gdyby nie to, że życie od dzieciństwa miała przerażająco ciężkie, a momentu zasłużonej sławy i sukcesu związanego ze spisaniem wspomnień w nim zabrakło. Niemniej - postać absolutnie fascynująca. Na jej tle nieco mniejsze wrażenie robi sylwetka  Marii Wicherkiewicz, malarki, literatki i historyczki, skupionej na historii społecznej Poznania. Nieco mniejsze, ale nadal wielkie, bo - jak na czasy, w których przyszło jej żyć oraz posiadany status społeczny - była prawdziwą pionierką feministycznej niezależności. Ale ma ta biografia i dość zagadkowy, a w pewnym stopniu nieprzystający do pięknego obrazka fragment. Jaki? Nie zdradzę, by nie psuć przyjemności z lektury.
Choć to taka masochistyczna przyjemność - bo mimo że całość jest niewątpliwie interesująca, miejscami wręcz fascynująca, to jednak jawi się ten Poznań miejscem dusznym, hołdującym pozorom i nieprzyjaznym jakiemukolwiek indywidualizmowi. Jest to zapewne przesada wynikająca z doboru materiału, jednak nie da się ukryć, że w znacznym stopniu mentalność poznańska to po prostu nasza mentalność narodowa. Niestety. Autor wykonał gigantyczną pracę i udało mu się na jej podstawie stworzyć opowieść - diagnozę, po którą niewątpliwie warto sięgnąć.
środa, 01 marca 2017
Odwrócony Bookrage z Wydawnictwem Czarne
Aż trudno uwierzyć, ale w uruchomionej właśnie edycji Bookrage jeszcze przez chwilkę można kupić 6 papierowych reportaży z Wydawnictwa Czarne za 10 złotych (słownie DZIESIĘĆ). Szybciutko się decydujcie, bo wraz ze wzrostem liczby sprzedanych pakietów cena też będzie rosła. A i ilość pakietów jest ograniczona.
sobota, 04 lutego 2017
Jak Wowa przerósł Napoleona
Wspominałam w poprzednim wpisie o książce Krystyny Kurczab-Redlich Wowa. Wołodia. Władimir. Tajemnice Rosji Putina. Dziś chciałabym wam napisać o tym, dlaczego warto było poświęcić prawie dwa tygodnie na tę niełatwą i przygnębiającą, ale zarazem w przedziwny sposób fascynującą lekturę.
Na wstępie trzeba zaznaczyć, że na pewno nie jest to pozycja dla ludzi o słabych nerwach. Mając za sobą lekturę książki Litwinienki i Felsztyńskiego Wysadzić Rosję oraz śledząc na bieżąco konflikt na Ukrainie (na ile to możliwe w ograniczonym medialnym przekazie), byłam przekonana, że wiem już o Putinie i jego drodze na Kreml wszystko, co najgorsze.
A jednak nie, to zaledwie ułamek większej całości, która na kartach Wowy, w oparciu o imponującą pracę ze źródłami, jest dla czytelnika rekonstruowana, przy czym okropieństwa wojenne możemy obserwować z makabryczną dokładnością (przy torturach stosowanych w czeczeńskich obozach filtracyjnych Guantanamo to luksusowy hotel z basenem, a o marynarzach z Kurska wydanych na śmierć poprzez brak zgody na zagraniczną pomoc nie da się szybko przestać myśleć, podobnie jak o ostrzeliwanych z premedytacją uciekających cywilach i srogich bojownikach, będących faktycznie przypadkowymi cywilami z ulicznych łapanek - a to zaledwie początek wyliczanki).
Psychoanalityczny klucz do bohatera, który autorka stosuje, zaczynając opowieść od pilnie strzeżonej tajemnicy dzieciństwa, rzeczywistej tożsamości rodziców i prawdziwej daty urodzenia Putina, może w pierwszej chwili budzić pewne wątpliwości, tym bardziej że akurat ten fragment historii niełatwo potwierdzić. Bohater o to starannie zadbał, w najlepszym, uświęconym wielowiekową tradycją rosyjskim stylu usuwając wszystkich, którzy próbowali przed jego pierwszymi wyborami prezydenckimi nagłośnić temat. Co jednak początkowo wydaje się naciągane i sztampowe (tyran miał trudne dzieciństwo, nie nauczył się budować więzi, a poza tym ma kompleks niskiego wzrostu i od dzieciństwa wielbi Stalina), z perspektywy późniejszych wypadków zaczyna wyglądać o wiele bardziej przekonująco.
Spośród dziewięciu rozbudowanych rozdziałów dla mnie najciekawsze były fragmenty poświęcone okresowi, kiedy Putin wraz z merem Sobczakiem (uważanym za czołowego demokratę, co stanowiłoby świetny dowcip, gdyby nie było takie straszne) władał Petersburgiem oraz Operacji Następca, czyli splotowi wypadków, które sprawiły, że Borys Jelcyn namaścił Putina na kolejnego prezydenta Rosji. W Petersburgu Putin i Sobczak zbudowali prawdziwe korupcyjne imperium, które zawstydziłoby Nucky'ego Thompsona. Rozdział o tym (zatytułowany Dobry pan i psie konserwy) zaczyna się:

Najkrócej można powiedzieć tak: ukradł co najmniej 93 miliony dolarów. Ukradł je w doborowym, niezbyt wielkim gronie. Ukradł mieszkańcom Petersburga
.

W zamian za rożne towary, m.in. metale rzadkie, pogrążone w kryzysie niedoboru miasto miało otrzymać żywność z zagranicy.  Dziwnym trafem barter jednak nie dotarł, a pieniądze za cenne towary zniknęły w kieszeniach miejskich rozgrywających. Co zatem jedli mieszkańcy?

Sobczak zapełnił półki zapasami z magazynów wojskowych (do czego zresztą nie miał prawa), a gdy i tych zabrakło, Putin sprowadził 60 ton konserw mięsnych dla psów „w ramach zapobieżenia niedostatkowi białka u mieszkańców Petersburga”, o czym z pewną dozą dumy zawiadomił służbową notatką ówczesnego ministra gospodarki Andrieja Nieczajewa.

Jak widać, tytuł rozdziału nie jest przypadkowy. Choć afera się wydała (ujawniła ją i doskonale udokumentowała powołana w radzie miasta komisja, a prezydent Jelcyn otrzymał do rąk własnych jej raport), odpowiedzianym włos z głowy nie spadł. Z tym że Sobczakowi - jak wszystkim, którzy zbyt wiele wiedzieli o Putinie - tylko do czasu.
Więcej - kariera naszego bohatera po wszystkim jeszcze przyspieszyła, a jej ukoronowaniem było najwyższe stanowisko w państwie. A wszystko przez chorobę Jelcyna (którego autorka najwyraźniej darzy wielką sympatią, czasem przesadza z jego wybielaniem) oraz bezpardonową korupcję, która przeżarła jego i jego dwór, zwany Rodziną. Bali się odpowiedzialności i w zamian za nietykalność oddali władzę Putinowi. Kurczab-Redlich jest przekonana, że Jelcyn uważał następcę za demokratę. Osobiście nie sądzę, by przekonania Putina miały dla niego wielkie znaczenie, ale kto wie?
Ukrainie, Olimpiadzie w Soczi i innym świeższym wypadkom autorka poświęca mniej miejsca, całościowo jednak naświetla wiele zdarzeń i mechanizmów, o których nie usłyszycie w żadnych wiadomościach. Choćby dlatego, by lepiej zrozumieć działający po sąsiedzku system i skalę terroru, każdy powinien Wowę przeczytać.
Widać też, niestety, pewne paralele z tym, co się aktualnie dzieje u nas (chodzi mi przede wszystkim o stawianie się władzy ponad prawem,  o zakłamywanie rzeczywistości, bezwstydne zaprzeczanie faktom i toporną propagandę publicznej telewizji).

Zarzuciłabym autorce jedynie wyżej wspomniane nadmierne psychologizowanie, faworyzowanie niektórych równie umoczonych co Putin bohaterów oraz zawartą w dodatku Życie prywatne sugestię co do genezy homoseksualizmu rosyjskiego prezydenta:

Czynnikiem spostrzeganym jako najważniejszy w powstawaniu męskiego homoseksualizmu jest brak pozytywnej i wiążącej relacji z ojcem: alienacja od ojca we wczesnym dzieciństwie, ponieważ ojciec był odbierany jako ktoś wrogi lub daleki, gwałtowny lub alkoholik.

Serio? Na sam koniec coś takiego? I to jeszcze z takiego źródła? Wiadomo już od dawna, że z orientacją seksualną człowiek się rodzi i jest uwarunkowana biologicznie. Trochę mi to zepsuło lekturę na finiszu i kazało bardziej krytycznie ocenić całość.

Ale i tak dla zainteresowanych współczesnym światem, a Rosją zwłaszcza, lektura obowiązkowa. Ale żeby nie było, że nie ostrzegałam - będzie bardzo bolało.
poniedziałek, 22 sierpnia 2016
Pozostałe lektury urlopowe
Urlop niestety dobiega końca, jak wszystko, co dobre (np. Polcon 2016 we Wrocławiu), czas zatem na podsumowanie nieopisanych do tej pory lektur.

Włodzimierz Nowak Niemiec. Wszystkie ucieczki Zygfryda to pozycja bardzo ciekawa i zdecydowanie godna uwagi - biografia Zygfryda Kapeli, pół-Polaka, pół-Niemca (po matce), któremu przyszło dorastać w trudnych (zwłaszcza dla kogoś z takim pochodzeniem i imieniem) powojennych polskich realiach. Zygfryd jest postacią nietuzinkową, o ile jednak w pierwszej części opowieści zdecydowanie łatwiej z nim empatyzować, to im dalej w historię, tym bardziej oczywiste staje się, że jest typowym cwaniaczkiem, koniunkturalistą, a do prawdy i jakichkolwiek wartości ma mocno swobodny stosunek, ujmując rzecz bardzo łagodnie. Ale nie trzeba go lubić (co ciekawe, nawet sam autor w pewnym momencie zdecydowanie przestaje i traci serce do opisywanej historii), by docenić złożoność i niezwykłość jego biografii, w której ucieczka (ostatecznie chyba nie dokądś, a po prostu przed nieładną prawdą o sobie) jest elementem kluczowym. Są fragmenty lepsze i gorsze, ale całość oceniam wysoko i zdecydowanie polecam, nie wchodząc w dalsze szczegóły, by nie psuć wam zabawy, jaką jest odkrywanie biografii bohatera, nierozerwalnie związanej z polską historią.

Joseph Delaney Zemsta czarownicy, czyli pierwszy tom cyklu fantasy kierowanego w teorii do czytelników 10+. W praktyce dostajemy dosyć dorosły horror. Trzynastoletni główny bohater, siódmy syn siódmego syna, stawiający pierwsze kroki w potrzebnym, lecz mało prestiżowym fachu stracharza, natyka się na rzeczy, które mnie nieźle przeraziły. A to: placki z krwi niemowląt, zazdrosnego górnika z pylicą zakopującego żonę żywcem w piwnicy, stado wisielców - widm na pobliskiej górce, krwiożercze czarownice porywające dzieci i niestroniące od opętania. Rzecz jasna, wszystko kończy się całkiem dobrze, ale jeśli otwarcie jest tak mroczne, to - będąc egzemplarzem wyjątkowo strachliwym - chyba podziękuję za dalszy ciąg. Niemniej, książka w swoim gatunku dobra: nastrojowa, wyrazista i znakomicie przetłumaczona przez Paulinę Braiter. No i czyta się błyskawicznie.

Jørn Lier Horst Poza sezonem - ponoć kolejne tomy (wydane wcześniej, ale późniejsze w cyklu) są lepsze, jednak co do tego jestem zdecydowanie na nie. Bohaterowie są przeraźliwie papierowi i kompletnie mnie nie obeszli, podobnie jak intryga, ostatecznie może i spójna, ale zrealizowana sztywno, niczym zadanie z kursu kreatywnego pisania. Być może to po części kwestia języka (czy to oryginału, czy tłumaczenia - nie sposób przesądzić, ale mimo wszystko skłaniam się ku pierwszej opcji) - suchego, ściśle celowego, sprawozdawczego i podporządkowanego raportowaniu akcji. Nastroju w każdym razie, mimo czynionych przez pisarza prób scenograficznych, nie stwierdzono. A potem zrobiło się jeszcze gorzej, bo autor wysłał bohaterów do Wilna, nie mając zielonego pojęcia o litewskich realiach, które opisał wprost tragicznie, stereotypowo i powinien się mocno zastanowić, zanim zdecydował się na coś podobnego bez solidnego researchu. Intryga częściowo wydumana, a częściowo przewidywalna. Jedna z najgorszych książek, jakie przeczytałam w tym roku. Odradzam dosyć stanowczo.

Łukasz Orbitowski, Jarosław Urbaniuk Pies i klecha. Żertwa i inne historie - w związku ze skandalicznym opóźnieniem e-booka nowych Akt Dresdena znalazłam po dwóch latach czas dla ich polskiego odpowiednika, tj. zbioru opowiadań o księdzu i policjancie rozwiązujących nadprzyrodzone zagadki w czasach schyłkowego PRL. Mam sentyment do księdza Gila i porucznika Enki z czasów czytania dwóch niezłych powieści z ich udziałem, zatem miło było ponownie spędzić z nimi trochę czasu. Choć fabuły bywają przekombinowane (poziom poszczególnych tekstów jest bardzo zróżnicowany), a rozwiązania średnio wiarygodne, kreacje bohaterów i ogólny klimat wiele wynagradzają. No bo czy voodoo w krakowskim akademiku Żaczek nie brzmi dobrze? Na początek polecam jednak powieści. Choć opowiadania w ciekawy sposób pogłębiają portrety bohaterów.

Antti Toumainen Czarne jak moje serce to bardzo nastrojowy kryminał noir, dostarczający wszystko, czego można by oczekiwać po utworze tego gatunku. W tym także pewne przerysowanie sztandarowych motywów czy charakterów, niestety. Nie wiem też, czy to tłumaczka Edyta Jurkiewicz-Rohrbacher przeszarżowała z poetyckością języka, czy autor na taką drogę się zdecydował. Do pewnego momentu zabieg ów buduje klimat opowieści, jednak po przekroczeniu pewnego krytycznego stężenia zaczyna już tylko działać na nerwy. Niemniej, nie zmienia to faktu, że przeplatana retrospekcjami historia planowanej od wielu lat zemsty wciąga, a sama książka jest na swój sposób wyjątkowa i naprawdę niezła. Po prostu spodziewałam się czegoś więcej:)
sobota, 02 lipca 2016
Zaległości - zbiorczo, kryminalnie, reportażowo, fantastycznie
Zaległości, jak powszechnie wiadomo, zamiast grzecznie się utleniać, mają tendencję do narastania. I tak z czterech nieopisanych lektur zrobiło się sześć. A skoro gołębie obudziły mnie dziś przed piątą (widać nie uznają instytucji soboty), to jestem w bojowym nastroju i uporam się z nimi kompleksowo. Tylko jedną obyczajówkę zostawię na zapas. Cieszycie się?:)

Paweł Reszka Chciwość. Jak nas oszukują wielkie firmy - książka oparta na rozmowach z wszelkiej maści trybikami machiny krwiożerczego kapitalizmu. Mimo dość przerażającej (choć dla prawnika bynajmniej nie szokującej, dowiedziałam się o wiele mniej nowego, niż oczekiwałam) wymowy czyta się bardzo lekko. Najwięcej jest o niesławnych polisolokatach, z których ofiarami miałam się okazję kilkakrotnie zetknąć w pracy. Makabrycznie ciekawa (choć, ponownie, niezbyt zaskakująca pod względem treści, formy bardziej) jest wewnętrzna korespondencja korporacyjno-bankowa, szczególnie mechanizmy motywacji pracowników i śrubowania wyników sprzedaży. Dość pocieszające może być tylko to, że era najbardziej bezczelnego golenia frajera już chyba dobiegła końca. Interesująca lektura na jedno wolne popołudnie.

Marcin Kołodziejczyk Bardzo martwy sezon. Reportaże naoczne - a tutaj się troszkę nacięłam, bo - nie wiedzieć jakim cudem - nie skojarzyłam podtytułu zbiorku z rubryką Polityki - Na własne oczy. A zebrano tutaj publikowane w niej teksty autora, w tym tytułowy.  Nie odbiera im to nic z poziomu, wartości poznawczej i innych walorów, ale w większości już je niestety znałam. Nieczytającym Polityki lub nieobdarzonym przekleństwem takiej pamięci jak moja - polecam, pieczołowity wybór najlepszych dokonań reportera z tej rubryki.

Jim Butcher Wiatrogon aeronauty - czyli pierwszy tom nowej, steampunkowej serii autora. No i ma wszystkie przywary pierwszych tomów - konieczność przedstawienia bohaterów, zawiązania akcji, zarysowania zasad rządzących światem (tego było zdecydowanie za mało, stąd początkowo powstawało wrażenie pewnego chaosu). Ale bohaterowie to sympatyczna zgraja: trochę młodziaków obojga płci, trochę weteranów pokiereszowanych przez system, obowiązkowy szalony eteryk oraz naprawdę złowrodzy przeciwnicy (i chyba pierwszy poza cyklem szererskim przypadek mówiących kotów:). No i są statki (tzn. sterowce szybujące na prądach eteru, bo, prawdaż, wymogi konwencji), a jak są statki, to jest zawsze fajnie, bo są załogi, braterstwo broni i ta przyjemna dynamika relacji grupowych. Nie brakuje intrygujących wyzwań stawianych przed bohaterami, a widmo Prawdziwego Zagrożenia ledwie zamajaczyło na horyzoncie. Słowem, całkiem co innego niż Dresden, ale autor jednak ten sam, więc akcja tradycyjnie wartka, humoru sporo, a tajemnic i pomysłowych gadżetów nie brakuje. Chętnie zobaczę, co będzie dalej.

Jako że upały (i wakacje) już wystartowały, tradycyjnie zrobiłam sobie przerwę od cięższych lektur i zainaugurowałam Lato z Kryminałem 2016. Jak do tej pory:

Andrea Camilleri Sierpniowy żar - tytuł adekwatny do ostatnich temperatur, choć na Sycylii, gdzie w fikcyjnym miasteczku Vigata mieszka komisarz Salvo Montalbano, pewnikiem i tak grzeje gorzej. Na książkach z tej serii zawsze mogę polegać, intryga jest solidna, choć w tym przypadku nie najważniejsza. Tutaj wracam jak do domu, uczestniczyć w egzystencjalnych przemyśleniach i bojach z samym sobą (oraz kulinarnych celebracjach) starzejącego się bohatera. Bardzo mi się w tym cyklu podoba, że Montalbano nie jest wolny od słabości, a niekiedy (jak w tym wypadku) potrafi wręcz mieć klapki na oczach. Stały, wysoki poziom. Jeśli ktoś nie zna cyklu, gorąco (ha, ha - żenujący żart prowadzącego:/) polecam:) A sama bardzo się cieszę, że mam w zapasie jeszcze 4 tomy i zbiór opowiadań. Obok Nessera to moja lektura kryzysowa.

Sarah Hillary
W obcej skórze - jak do tej pory moje kryminalne odkrycie roku, zdecydowanie! Jak to jest dobrze napisane i elegancko przetłumaczone (przez Agnieszkę Brodzik, gratuluję). Rzadko się trafia tak udane połączenie, gwarantujące czytelniczą przyjemność. Trudny temat przemocy domowej w bardzo niebanalnym wydaniu, wieloaspektowe przedstawienie problemu, a wszystko to w szatkach doskonale skomponowanej intrygi z tak eleganckim suspensem, że cały zeszły weekend spędziłam z komisarz Marnie Rome, dosłownie nie mogąc się oderwać (nie, nie jest to metafora, co chwilę mówiłam sobie, że czas już skończyć, ale jeszcze kolejny podrozdział, w którym wydarzało się coś takiego, że jeszcze tylko jeden, ostatni....). Można dobrze zacząć cykl i zaproponować coś świeżego. Dla fanów gatunku i nie tylko. Będę się czaić na zapowiadany na jesień tom drugi (sprawa główna zamknięta, bez obaw).

Się rozpisałam...
 
1 , 2 , 3 , 4 , 5
| < Wrzesień 2018 > |
Pn Wt Śr Cz Pt So N
          1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30
Zakładki:
Krytyczne ostrze siekiery:P
Moje manie na małym ekranie
Porąbana literatura
Porąbane dysputy
Przyjaciele i znajomi Siekiery (znaczy - też porąbani:)
To stay sharp
Varia (Ścinki)
Tagi
statystyka