niedziela, 09 kwietnia 2017
Żuławie odleciały
Wczoraj spełniłam swój elektorski obowiązek i wysłałam nominacje do Nagrody Literackiej imienia Jerzego Żuławskiego za rok 2016. Obok Olgi i ostów Agnieszki Hałas na mojej liście znalazły się:

Smocze koncerze Andrzeja W. Sawickiego, pierwsza przeczytana przeze mnie pozycja z serii Horyzonty zdarzeń Domu Wydawniczego Rebis, i to od razu jakby stworzona specjalnie dla mnie. Epoka panowania Jana III Sobieskiego, polskie poselstwo chce wynegocjować w Stambule zwolnienie chrześcijańskich jeńców i zmniejszenie haraczu. Trzeba trafu, że akurat ten moment i miejsce wybiera sobie na inwazję na Ziemię potężna obca świadomość, zwana Wielojaźnią. Ma już na koncie mnóstwo podbitych światów, ale z husarią jeszcze się nie mierzyła:) Czy może być coś fajniejszego? Jak to na własny użytek nazwałam: Sienkiewicz spotyka Inwazję porywaczy ciał. Do tego ciekawe postaci, w których losy łatwo się zaangażować (np. polska medyczka (hakima) Dorota Falak, poturczynka, robiąca w Stambule karierę, o jakiej w Rzplitej nie mogłaby nawet pomarzyć, z uwagi na swoje urodzenie). Samo się czyta.

Clovis LaFay. Magiczne akta Scotland Yardu - bardzo udany debiut autorki piszącej pod pseudonimem Anna Lange. Rzadki przypadek książki, w której rozpoczęcie fabuły właściwej za połową tekstu w zasadzie w niczym mi nie przeszkadzało (taką np. Siłę niższą Marty Kisiel porzuciłam z tego powodu w 1/3 bez większego żalu). Jest kilka przyczyn, przede wszystkim bardzo dobry styl, humor, świetnie i drobiazgowo oddane XIX wieczne realia i gromadka, żywych, autentycznych, sympatycznych i zróżnicowanych bohaterów. Do tego ciekawe retrospekcje, serwowane na przemian z bieżącą linią czasową i pogłębiające historię relacji między bohaterami.  Wątek kryminalny, gdy już rusza, jest mocno przewidywalny, a czarny charakter nieco za bardzo przerysowany. Ale nawet to nie zmniejsza przyjemności z lektury. Coś jak Protektorat parasola Gail Carriger, tylko bez wilkołaków i wampirów (przynajmniej na razie). Czyli może bez rewelacji, ale solidna rozrywka. Jeśli pojawią się kolejne tomy, sięgnę z przyjemnością.

Projekt Mefisto Marcina Mortki początkowo zapowiadał się na coś nieco innego, niż się ostatecznie okazało, ale także był przyjemną lekturą. Piekło to korporacja, a jej pracownicy nastawieni są na wynik. Nie inaczej jest z agentem o kryptonimie Zygmunt, który w ramach tytułowego projektu ma działać na terenie miejscowości Wypluty. Niby łatwa robota, małe miasteczko pełne potencjalnych frustratów powinno być zagłębiem przyszłych rezydentów Czeluści. A jednak od początku wszystko idzie jak po grudzie, nawet piekielne moce nie działają na tym zadupiu, jak trzeba. Stopniowo okazuje się, że niektórzy mieszkańcy nie są tak zwyczajni, jak się wydają, a miastu (i światu) grozi poważne niebezpieczeństwo. W sumie ciekawa fabuła, sporo celnych, ironicznych obserwacji społeczno-obyczajowych, zgrabny styl. Niezła rozrywka.

Piątego tytułu nie nominowałam z braku godnego kandydata.

niedziela, 02 kwietnia 2017
Wszystkich nas w końcu przechytrzą (Jo Nesbo, Pragnienie)
Byłam spragniona dalszych losów Harry'ego H. od ostatniej kropki Policji, do której dotarłam niemal 4 lata temu. Oczekiwanie było więc długie, a co więcej, po nieco słabszym Synu oraz minipowieściach Krew na śniegu i Więcej krwi, podszyte pewnym niepokojem. Jeśli wy także mieliście swoje wątpliwości co do poziomu jedenastego tomu perypetii norweskiego śledczego, to je porzućcie - Nesbo nie zawodzi. Nie jest Pragnienie najlepszą pod względem intrygi odsłoną serii, ale i nie ma się czego wstydzić. Warto było czekać.

Było tu kilka potencjalnych raf, przede wszystkim szczęśliwy Harry (trzy spokojne lata małżeństwa i wykładania w Wyższej Szkole Policyjnej, której studentem jest teraz także Oleg Fauke). Tę rafę Nesbo sprawnie ominął, kreśląc relację bohatera z Rakel bez nadmiaru cukierkowości. W zamian wyeksponował ich wzajemną nieskrępowaną szczerość. Hole wie, że jego sielanka w każdej chwili może zostać brutalnie przerwana.

I tak też się dzieje, gdy w mieście zaczyna grasować brutalny morderca, namierzający ofiary wśród singielek szukających drugiej  połówki za pośrednictwem Tindera. Mikael Bellman, który ma szansę ze stołka komendanta policji awansować jeszcze wyżej, o ile szybko schwyta błyskawicznie eskalującego zwyrodnialca, ucieka się do szantażu, by uzyskać zgodę Harry'ego na współpracę w śledztwie.

Przyznaję, były w trakcie lektury rzeczy, które mi się zdecydowanie nie podobały. Na szczęście, w ostatecznym rozrachunku pozornie naciągane zbiegi okoliczności znalazły racjonalne wyjaśnienie, niby to wtórne rozwiązania okazały się zmyłkami, a rozwiązanie zagadki zaskoczyło mnie w zdecydowanej większości pozytywnie. Nesbo wciąż to ma. Choć wydaje mi się, że znam już wszystkie jego sztuczki, nadal potrafi mnie przechytrzyć i zaangażować w opowieść tak mocno, że mimo mojej czytelniczej uważności nawet nie spostrzegłam, jak gładko i bezproblemowo (oraz co najmniej dwukrotnie) sprowadził mnie na manowce. To na plus. Oraz wątek Trulsa Brentsena, który zaczął pracę w Wydziale Zabójstw. Poprowadzony ładnie, ciekawie, wbrew oczekiwaniom. Miło, że ta postać ma w końcu swoje pięć minut.
Na minus efekciarstwo, zwłaszcza w końcówce. No i epilog, całkiem według mnie niepotrzebny.
sobota, 25 marca 2017
Tak, tak, tam w lustrze to niestety ja
W międzyczasie, w celu przełamania kryzysu satysfakcji czytelniczej, związanego z przednominacyjnym czytaniem polskiej fantastyki (i to akurat wtedy, kiedy jest tyle fajnych, przynajmniej potencjalnie, premier zagranicznych - Gaiman, Mitchell i wczorajsza świeżynka - nowe Akta Dresdena), sięgnęłam po kolejną powieść z cyklu o dublińskim wydziale zabójstw. Panaceum z tej Tany French, powiadam wam:)

Lustrzane odbicie (niedawno wznowione) to kolejne spotkanie ze znaną z debiutanckiej powieści irlandzkiej autorki detektyw Cassie Maddox. Po krachu operacji Westalka przeniosła się do obyczajówki, ale pewnego dnia jej chłopak, Sam, prosi ją o przyjazd na miejsce zabójstwa w pobliskim miasteczku Glenskehy. Wystarczy rzut oka na ofiarę, by detektyw zrozumiała, dlaczego była potrzebna. Kobieta ma jej twarz, a w zakrwawionej kieszeni dokumenty na nazwisko, którego Cassie używała, pracując kiedyś pod przykrywką w celu rozbicia siatki dilerów w Trinity College - Alex Madison. Jej dawny przełożony z Tajnych Operacji, Frank Mackey (postać również znana czytelnikom pozostałych powieści cyklu), nalega na śledcze wykorzystanie tego niesamowitego zbiegu okoliczności. Ponieważ policji brakuje jakichkolwiek tropów, w tym śladów fizycznych, Maddox ma się wcielić w ofiarę, udawać, ze przeżyła atak, i zinfiltrować grupkę przyjaciół dziewczyny z uczelni (wszyscy doktoryzują się z literatury angielskiej), mieszkającą wspólnie z Alex w odziedziczonym przez jednego z jej członków wielkim, nieco zaniedbanym domu na obrzeżach miasteczka. Złakniona operacyjnej adrenaliny, dawna gwiazda wydziału zabójstw podejmuje wyzwanie.
Koncept sobowtóra jest literacko bardzo ryzykowny, ale French świetnie sobie z nim radzi, drobiazgowo pokazując, jak wcielanie się w Alex i sama świadomość, że przez tyle lat gdzieś na świecie żyła jej idealna fizyczna bliźniaczka, wpływają na psychikę Cassie, wcześnie osieroconej, pozbawionej rodzeństwa. Kto czytał inne powieści z cyklu, ten wie, że nie ma co liczyć na dynamiczną akcję, a raczej na rozbudowaną warstwę obyczajowo-psychologiczną, liczne introspekcje i drobiazgową analizę relacji między postaciami, które w końcu doprowadzą do rozwiązania zagadki zabójstwa. Uczciwie ostrzegam, że nawet na tle pozostałych, mocno statycznych powieści French, ta jest wyjątkowa. Jednocześnie, dzięki niezwykle przekonującemu oddaniu specyficznej dynamiki pomiędzy czwórką (a wcześniej piątką) mieszkańców domu na odludziu, Lustrzane odbicie ma w sobie nieodparty magnetyzm, który sprawił, że nie mogłam oderwać się od pozornie mało pasjonującej lektury.
Tak więc - nie dla każdego, nie jest to też najbardziej udana powieść autorki (wg mnie lepsza tylko od Ściany sekretów), ale mimo to zdecydowanie polecam pasjonatom babrania się w ciemnych zakamarkach ludzkiej duszy. W tej konkurencji French nie ma zbyt wielu godnych rywali.
niedziela, 19 marca 2017
Siedzimy tu przez nieporozumienie (Hymn narodowy, Przemysław Wojcieszek, Emilia Piech)
Dziś w rubryce rozmaitości wpis teatralny.  Otóż przyjechał do mnie gość z Krakowa na weekend i chciałam gościa uraczyć tym, co Legnica ma najlepszego. M.in. teatrem, w którym poprzednio byłam na gościnnym występie Janusza Gajosa. Ponieważ akurat grali Hymn narodowy, to - po zapoznaniu się z pozytywnymi recenzjami - zasiadłyśmy sobie wczoraj na Scenie Gadzickiego. Swoją ścieżką, sam teatr Modrzejewskiej jest dramatycznie niedostosowany do potrzeb osób z problemami ruchowymi, co nie ulega zmianie od lat, na scenę dodatkowo trzeba się dostać po kolejnych schodkach, a tam - siedzenia na schodkowym rusztowaniu, mega niewygodne składane krzesła, co też nie jest bez znaczenia, bo spektakl trwa 130 minut bez przerwy. A czemu nie ma przerwy, stało się dla mnie jasne dość szybko. Gdyby była, to, nie ukrywajmy, są spore szanse, że nikt by po niej na dalszą część nie wrócił.
Przemysława Wojcieszka kojarzyłam z ciekawym spektaklem sprzed lat - Made in Poland. Nic nie przygotowało mnie na poziom artystyczny jego najnowszej sztuki. Zacznijmy od fabuły. Główny bohater to Mick Jagger ruchu związkowego lat 80., obecnie 55-letni alkoholik, pracujący jako biegły z zakresu pożarnictwa - Zbigniew (Bogdan Grzeszczak). Wydaje mu się, że wszyscy o nim zapomnieli, choć był, jak sam mówi, drugi po Wałęsie. Ale chcą go jako symbol zarówno młodzi i dynamiczni zwolennicy obecnej władzy, jak i podzielona opozycja. Przy czym ta druga frakcja podsyła mu na wabia 20-letnią Alicję (współautorka scenariusza Emilia Piech), która ma mu zawrócić w głowie i namówić do ponownego zajęcia miejsca na czele ruchu oporu. Idzie jej to marnie, bo Zbigniewa znacznie bardziej od wspominana i reanimowania przeszłości interesuje alkohol i sama Alicja, młoda, ponętna (choć głupiutka) i skłonna się oddać dla sprawy. W międzyczasie PiSiory wrzeszczą na KODziarzy (i odwrotnie) z rusztowań ustawionych po bokach wyłożonej kawałkami styropianu sceny, a kiedy już znużonym bohaterom uda się zasnąć po libacji i jałowych dyskusjach, ewentualnie zbliżeniu pozbawionym rewolucyjnego entuzjazmu, nawiedzają ich demony. I jakkolwiek jest w tym spektaklu wiele złych rzeczy (zbędny hałas, płaskie dialogi, nieustanne wrzaski, błyski i dymy), to jednak te demony są zdecydowanie najgorsze. Jest coś takiego jak metafora, taki środek wyrazu. I te demony mają nią niby być. No więc równie dobrze można by wziąć młot pneumatyczny. Bo mamy Andrzeja Dudę czytającego ustawy po nocy, Kukiza wrzeszczącego bez sensu o JOWach, Antoniego Macierewicza onanizującego się do nagrania z prezydenckiego Tupolewa (obrzydliwość), Krychę P., co biega po scenie, i prawie że tocząc pianę, opowiada, jak by to reedukowała pedałów, ewentualnie odrzuca kapustę pekińską, jak sobie uświadamia, że to z Chin, bądź łapie za gitarę i zachęca publiczność, by razem z nią śpiewała nowy hymn narodowy (o Bogu, jednowersowy). Satyra najniższego lotu, po prostu żenada. I wtedy wchodzi Paweł Palcat, laureat tegorocznej nagrody WARTO, jako Jarosław Kaczyński. Wcześniej był Macierewiczem (przepraszam, Antonim M.), ale to, co wyrabia jako Jarek K., to już jest pukanie w dno od spodu. Jarek najpierw zmaga się z workiem na zwłoki, tzn. z bratem. Potem staje z nagim torsem pokrytym tatuażami i zachęca widzów, by go obrażali, bo się ich nienawiścią karmi. Następnie sam ich obraża. A człowiek siedzi  i się głęboko zastanawia, co tu zaszło i jakim cudem ktoś dopuścił do realizacji ten dramatycznie rozdarty wewnętrznie scenariusz, w którym groteskowo gruba kreska (dajmy litościwie na to, że kabaretowa) miesza się z prościutką fabułką, nieudolnie udającą dojrzałą refleksję nad stanem polskiego społeczeństwa i politycznego sporu. Której puenta brzmi - trzeba chodzić po domach i rozmawiać z ludźmi ich językiem, nikt tego za was nie zrobi. No, z takim językiem to naprawdę nie wiem, do jakich ludzi - i, co ważniejsze, z jakim konkretnie przesłaniem - twórca chciał dotrzeć. Bo jeśli to ma być najlepsze, co nasz teatr ma do zaoferowania, to zdecydowanie nie jestem adresatem docelowym przekazu. Jedyne lepsze momenty to scenki pomiędzy posadzonymi na widowni Ireną (Anita Poddębniak) i Marianem (Paweł Wolak). A to o 500+, a to o broni elektromagnetycznej używanej na niewinnych mieszkańcach Legnicy. I o tym, jak Rosjanie manipulowali Bolkiem.  W sumie z 10 minut. Reszta powinna być milczeniem.
P.S. Dla porównania kilka profesjonalnych recenzji, polecam zwłaszcza pierwszą: 1, 2, 3.
P.S. 2 Wywiad z Przemysławem Wojcieszkiem z dzisiejszego Dużego Formatu.
niedziela, 12 marca 2017
Garść cytatów na drugą rocznicę i Back in black
Smutną rocznicę. Rocznicę śmierci Terry'ego Pratchetta. Którego warto czytać, bo był niezwykłym, mądrym, zabawnym i kreatywnym pisarzem, a do tego rozumiał ludzi, jak mało kto.

Ramptopy zimą to parę sążni śniegu i lasy zmienione w zbiór cienistych tuneli pod zaspami. To leniwy wiatr, któremu nie chce się wiać dookoła ludzi, więc dmucha przez nich na wylot. Pomysł, że zima może przynosić radość, nigdy nie przyszedł do głowy nikomu z mieszkańców Ramptopów, którzy znają osiemnaście różnych określeń śniegu.*

*Niestety, żadne z nich nie nadaje się do druku.

Trzy wiedźmy

Był pulchnym młodym człowiekiem o cerze barwy czegoś, co żyje pod kamieniem. Inni zawsze mu doradzali, żeby zrobił coś ze swoim życiem. Zgadzał się z tym: chciałby z niego zrobić łóżko.

Panowie i damy

Szacunek społeczeństwa, myślała Angua. Tak, to wyrażenie Marchewy. Właściwie to wyrażenie Vimesa, chociaż sir Samuel zwykle spluwał po wymówieniu tych słów. Ale Marchewa w nie wierzył. To on zasugerował Patrycjuszowi, by zatwardziałym przestępcom dać szansę pracy „dla dobra społeczeństwa” przy odnawianiu domów osób starszych. Wprowadziło to dodatkowy element grozy do zwykłych lęków starości, a wobec poziomu przestępczości w Ankh-Morpork spowodowało, że przynajmniej jednej staruszce w ciągu sześciu miesięcy tyle razy wytapetowano pokój, iż teraz mogła do niego wchodzić tylko bokiem.


Na glinianych nogach


WSZYSTKO, CO ZASZŁO, POZOSTAJE ZASZŁE.
- Co to za filozofia?
JEDYNA, KTÓRA DZIAŁA.

Złodziej czasu

Byli co do jednego starcami. Ich zwykłe rozmowy składały się z litanii skarg na bolące stopy, brzuchy i grzbiety. Poruszali się wolno. Ale mieli pewien szczególny wygląd, szczególne spoj­rzenie.
Gdziekolwiek się znaleźli, mówiły ich oczy, już tutaj byli. Cokolwiek to było, już to robili, często więcej niż raz. Tylko nigdy, ale to nigdy nie kupiliby koszulki z nadrukiem. I wiedzieli, co to strach — to coś, co przytrafia się innym.

Ostatni bohater

- Co teraz zrobimy?
KUPIMY CI JAKIEŚ NOWE UBRANIE.
- To było nowe jeszcze dzisiaj... to znaczy wczoraj.
NAPRAWDĘ?
- Tato mówił, że ten sklep znany jest z taniej odzieży. - Mort biegł, żeby nie zostać w tyle.
UBÓSTWO JEST ZATEM JESZCZE BARDZIEJ PRZERAŻAJĄCE NIŻ SĄDZIŁEM.

Mort

[O karze śmierci przez powieszenie]
Naprawdę sądzi pan, że to przeciwdziała przestępczości, panie Trooper?
– W ogólności... trudno powiedzieć, jako że trudno znaleźć dowody przestępstw niepopełnionych. – Kat jeszcze raz potrząsnął klapą. – Ale w konkretach jest bardzo skuteczne.
– To znaczy?
– To znaczy, proszę pana, że jeszcze nikogo tu nie widziałem więcej niż raz.

Piekło pocztowe

Back in black to krótki, wzruszający film dokumentalny, rodzaj hołdu dla Pratchetta i jego dorobku, o fanach i dla fanów, pełen niezwykłej, pozytywnej energii. Serdecznie polecam. Rocznicowo i nie tylko.
sobota, 11 marca 2017
Lecą Żuławie
Staram się w tym roku wyjątkowo uczciwie przygotować do głosowania elektorów Nagrody Literackiej imienia Jerzego Żuławskiego, ale idzie mi to przedsięwzięcie jak po grudzie. Może właśnie z tego powodu, że się zmuszam? Ale z własnej woli czytam w ostatnich latach, po rozpoczęciu pracy etatowej i rezygnacji ze stałej współpracy recenzenckiej z książkami.wp na rzecz okazjonalnych recenzji za egzemplarz oraz wycofaniu się z recenzowania dla Fahrenheita, mało polskiej fantastyki. W całym 2016 roku przeczytałam dwie pozycje z tej kategorii - I duszę moją Cetnarowskiego w styczniu, z miernymi wrażeniami, oraz przedpremierowo w ramach betareadingu znakomitą pozycję, która ukaże się we wrześniu tego roku. Próbowałam czytać w listopadzie Czterdzieści i cztery Krzysztofa Piskorskiego, bo bardzo lubię jego twórczość oraz uniwersum, w którym osadzona jest akcja najnowszej powieści, a i prelekcja na wrocławskim Polconie była zachęcająca, ale początek tymczasowo mnie pokonał. Dam jej jeszcze na pewno szansę, ale Elizka Żmijewska tej książce nie pomaga. Strasznie irytujący babsztyl. Premier z 2016 miałam więc w styczniu 2017 na koncie okrągłe 0. Czyli było co nadrabiać, bo kalendarz jest nieubłagany. Głosowanie elektorów każdorazowo kończy się w pierwszej połowie kwietnia, zostało więc jeszcze żenująco mało czasu.
Do dziś zdążyłam zapoznać się z dwoma tomami Kronik Rozdartego Świata Aleksandry Janusz, głównie dzięki rekomendacji Agnieszki Hałas. I cóż mogę powiedzieć? Sympatyczna fantastyka rozrywkowa, przyjemnie się czyta, sprawna stylistycznie, choć mocno jednorodna w tej warstwie, w konstrukcji świata, szczególnie magii, jest sporo oryginalnych elementów, ale jednak zarówno w fabule, jak i w konstrukcji bohaterów, prym wiodą schematy. Przez to brak napięcia, całość jest mocno przewidywalna, choć w połowie drugiego tomu robi się nieco bardziej mrocznie, co pozwala wiązać niejakie nadzieje z finałową odsłoną. Ale choć to dość na dwa czy trzy popołudnia relaksu, jednak zdecydowanie za mało na nominację do nagrody literackiej. Przynajmniej moim zdaniem.
Zabrałam się w  poniedziałek za najnowszy Kontrapunkt Powergraphu, czyli Puste niebo Radosława Raka i, niestety, znowu pudło. Realizm magiczny w Lublinie, w tym wydaniu, które mi akurat kompletnie nie odpowiada. Za dużo tu wszystkiego. Niby króciak, a przez cały tydzień z trudem dotarłam do 40%. Postaram się jeszcze skończyć, ale szkoda mi było weekendu na zmagania z tą oporną materią i wczoraj wieczorem zaczęłam Projekt Mefisto Marcina Mortki. Lubię autora, ostatnio czytałam (strasznie dawno) Miecz i kwiaty, może nam się wspólnie uda przełamać złą passę.
I w tym miejscu docieram do sedna tej notki. Ludzie będący na bieżąco z polską fantastyką 2016: co zrobiłam źle? Co przegapiłam? Po co warto sięgnąć? Mam jeszcze Dymiące zwierciadło Zembatego, Clovisa LaFay Lange i Zagrodę zębów Szostaka, która raczej nie kwalifikuje się jako fantastyka. Pomożecie?
UPDATE: Oczywiście, czytałam jeszcze Olgę i osty Agnieszki Hałas, tyle że w 2015 i przedpremierowo. Dlatego nie pamiętałam, że ukazała się w zeszłym roku. Tę powieść na pewno nominuję i ponownie wszystkim polecam.
sobota, 04 marca 2017
Nic nie boli tak jak życie, czyli wspólny mianownik Moonlight i Manchester by the sea
W zeszły weekend obejrzałam w końcu dwa filmy, które najbardziej mnie intrygowały w Oscarowej stawce. Seanse okazały się mało weekendowe (oba w mocno minorowej tonacji), a jeden wywołał tzw. mieszane uczucia. Ale w obu przypadkach było warto.

Manchester by the sea to ten od mieszanych uczuć, a jednocześnie zdecydowanie bardziej przygnębiający. Powiedziałabym wręcz, że nie dla ludzi o słabych nerwach, czy nawet obniżonym nastroju. Niby obraz posługuje się schematami wytartymi do bólu (główny bohater, grany przez zdobywcę statuetki za najlepszą rolę męską Caseya Afflecka, po śmierci brata powraca do rodzinnego miasteczka, by zaopiekować się bratankiem), ale jednak zaskakuje na każdym kroku. Przede wszystkim poziomem autentyczności, po drugie puentą. Ale nie macie pojęcia, jak ci wszyscy szalenie realistyczni bohaterowie, z głównym na czele, działali mi na  nerwy. Nikt tam nie jest sympatyczny, nawet ten rudy nastoletni bratanek, którego przecież chcemy polubić, bo stracił ojca, jego matka zdecydowanie nie zostałaby nawet laureatką 365. miejsca w konkursie na Matkę Roku, a on, chyba jako jedyny, jest w miarę normalny. Ma jednak sporo za uszami. Wszyscy poza chłopakiem cierpią tak ostentacyjnie, że ma się ochotę po prostu na nich nawrzeszczeć, chociaż nie brzmi to dobrze. Ale naprawdę, ten film jest pod względem emocjonalnym jak chińska tortura wodna. Niekończący się festiwal cierpienia we wszystkich odcieniach czerni i heroicznych, choć podejmowanych bez większej nadziei na sukces, prób dalszego życia.
Achronologiczna narracja przez długi czas każe nam się zastanawiać, co takiego wydarzyło się w życiu Lee Chandlera, że jest emocjonalnym wrakiem, zalewającym regularnie zagadkowego robaka i prowokującym bójki w barach. Że tak mało zależy mu na życiu i najwyraźniej nieustannie próbuje się ukarać. Kiedy w końcu pada odpowiedź, jest jednocześnie prozaiczna i przerażająca. Jedno głupie niedopatrzenie obróciło w gruzy życie mnóstwa ludzi, i choć niektórzy radzą sobie z długoterminowymi konsekwencjami lepiej niż Lee, wszyscy są nieodwracalnie pokiereszowani. Najciekawsze jest chyba to, że los Lee może spotkać każdego. Być może dlatego tak trudno przejść obok tego filmu obojętnie, dlatego tak irytuje i trudno wyrzucić go z głowy. Po seansie oceniałam go gorzej niż Moonlight, ale im dłużej o nim myślę, tym wyraźniej widzę, że żadne inne zakończenie lepiej by tam nie pasowało. Ale dół jak stąd do nie widać i żadnej nadziei.

Moonlight
to niby też oparta na schemacie, ale jednak pisana mu wbrew, historia o dorastaniu i poszukiwaniu własnej tożsamości. W czarnej dzielnicy Miami problemem nie jest kolor skóry głównego bohatera - tu wszyscy są czarni, biedni jak myszy kościelne i chodzą do marnej publicznej szkoły, gdzie bardziej od nauki interesują ich bójki, a jedyną łatwo dostępną ścieżką kariery jest ta w handlu narkotykami, stanowiącym element codzienności. Chiron, niby taki sam jak wszyscy, jest jednak inny, i każdy oprócz niego wie o tym przed nim - zarówno uzależniona od narkotyków matka, jak i koledzy ze szkoły, którzy bezbłędnie, kierowani stadnym instynktem, wybierają go na swoją ofiarę. Nieco paradoksalnie, oparcie chłopiec znajduje w osobie, która bezpośrednio przyczyniła się do tego, że jego matka nie wywiązuje się ze swojej roli. Mentorem i opiekunem Chirona zostaje dość przypadkowo Juan, miejscowy diler (Mahershala Ali, znany dotąd głównie z seriali House of cards i Luke Cage, laureat Oscara za rolę drugoplanową, był z nim w zeszłym tygodniu ciekawy wywiad w Wysokich Obcasach). Film ma trójdzielną kompozycję, widzimy Chirona jako chłopca, nastolatka, który w końcu decyduje się odpowiedzieć swoim prześladowcom, a wreszcie dorosłego mężczyznę, który cały czas tłamsi istotną część swojej tożsamości. Tym razem, na szczęście, będzie coś w rodzaju happy endu, słodko-gorzkiego, ale dającego nieco nadziei na lepszą przyszłość dla bohatera. To taki kameralny film, że Oscar w najważniejszej kategorii był wielkim zaskoczeniem, ale według mnie jest zasłużony. Polecam.
środa, 01 marca 2017
Odwrócony Bookrage z Wydawnictwem Czarne
Aż trudno uwierzyć, ale w uruchomionej właśnie edycji Bookrage jeszcze przez chwilkę można kupić 6 papierowych reportaży z Wydawnictwa Czarne za 10 złotych (słownie DZIESIĘĆ). Szybciutko się decydujcie, bo wraz ze wzrostem liczby sprzedanych pakietów cena też będzie rosła. A i ilość pakietów jest ograniczona.
sobota, 25 lutego 2017
Książka w książce
Susan dostaje od swojego byłego męża Edwarda tekst jego pierwszej powieści. W tym czasie jej kolejny mąż, Arnold, przebywa na branżowym zjeździe w nowym Jorku. Trwają ferie świąteczne, choć Boże Narodzenie już minęło. Dzieciaki spędzają czas z przyjaciółmi. Susan - wzorowa pani domu, dorywczo ucząca literatury w początkowych klasach college'u - ma idealne warunki, by oddać się lekturze Zwierząt nocy. A my czytamy razem z nią, jednocześnie mając wgląd w jej odczucia i przemyślenia po lekturze kolejnych partii tekstu, który, jak się okazuje, jest dobry. Ale i pełen nawiązań do jej pierwszego małżeństwa i - ogólniej - relacji łączących ją z byłym mężem. Zawoalowanych, jednak dla Susan czytelnych i skłaniających ją do refleksji na temat przeszłości i konsekwencji własnych życiowych wyborów.
Trzeba przyznać, że pomysł Austina Wrighta na konstrukcję powieści, choć niezbyt odkrywczy i zarazem potencjalnie karkołomny, sprawdza się znakomicie. Kluczem do sukcesu jest niby to banalna, ale zarazem niezwykle angażująca czytelnika pod względem emocjonalnym fabuła powieści Edwarda. To historia o rodzinie, która, jadąc na wakacje do letniego domu w Maine, spontanicznie postanawia nie zatrzymywać się na nocleg i kontynuować podróż przez całą noc. Niestety, na autostradzie dochodzi do niepokojącego incydentu...
Tony, główny bohater powieści Edwarda, to inteligent (profesor matematyki) i pacyfista. Są to cechy jednoznacznie odbierane jako pozytywne w świetle letniego dnia, jednak autostradą nocą rządzą inne gatunki. Tacy jak Tony, dumni ze swojego światopoglądu i zasad, niezdolni sobie wyobrazić, że życie to dżungla, łatwo i przez całkowity przypadek mogą zostać ofiarami owych zwierząt nocy. Aktorami scenariusza, który w cieple własnego kominka uznaliby za niewyobrażalny. Zarówno Susan, jak i nam - czytelnikom obu napisanych Wrighta powieści - w toku poznawania losów Tony'ego towarzyszy ciągły niepokój, a potem strach, bo wiemy, że moglibyśmy postąpić tak samo jak on (choć wolimy wierzyć, że jednak zachowalibyśmy się inaczej). Tony nie zrobił nic złego. I w niczym mu to nie pomogło. A nawet poważnie zaszkodziło.
Jedyne, co mi się w powieści Edwarda nie podobało, to zakończenie (finał powieści Wrighta jest już lepszy, choć też nieoczywisty i przenoszący ciężar ostatecznej interpretacji na czytelnika). Rozumiem, że autor dążył do efektownej klamry, ale moim zdaniem niepotrzebnie poszedł o krok za daleko. Specjalnie nie wchodzę w szczegóły, by nie psuć wam przyjemności z ich odkrycia. Mimo zastrzeżeń do wydźwięku całości (zakończenie i - szerzej - końcowe partie tekstu kazały mi nieco obniżyć ocenę, myślałam, że będzie 4,5 albo nawet 5, skończyło się na mocnej 4) zdecydowanie polecam Zwierzęta nocy waszej uwadze. Dawno żadna książka obyczajowa tak bezwarunkowo mnie nie wciągnęła i nie zmobilizowała do tak głębokich refleksji. Warto. Obecne, filmowe wydanie jest drugim polskim. Wcześniej powieść ukazała  się w 1997 roku pod tytułem Tony i Susan, który jest też tytułem oryginału, opublikowanego w 1993 roku. Tłumaczył Jędrzej Polak, całkiem solidnie, choć pojedyncze sformułowania są nieco wydumane i brzmią sztucznie, ale nie znam oryginału, więc nie mnie przesądzać, czy to nie fantazja stylistyczna autora.
Zamierzam w najbliższym czasie obejrzeć ekranizację.
sobota, 18 lutego 2017
Niebezpiecznie realistyczna antyutopia
Rachela zaś widząc, że nie może dać
Jakubowi potomstwa, zazdrościła swej siostrze
i rzekła do męża: „Spraw, abym miała
dzieci; bo inaczej przyjdzie mi umrzeć!”
Jakub rozgniewał się na Rachelę i odparł:
„Czyż to ja, a nie Bóg, odmawiam ci potomstwa?”
Wtedy ona powiedziała:
„Mam niewolnicę
Bilhę. Zbliż się do niej, aby urodziła dziecię
na moich kolanach; chociaż w ten sposób
będę miała od ciebie potomstwo”.

Tylko taką wskazówkę, cytat z Księgi Rodzaju, dostajemy przed rozpoczęciem lektury Opowieści podręcznej. Reguły rządzące rzeczywistością, w której niespodziewanie przyszło żyć narratorce, musimy zrekonstruować sami. Na początku nie wiemy o naszej przewodniczce niemal nic, nie wydarza się też, w zasadzie, nic złego. A jednak niezwykła narracja Margaret Atwood sprawia, że już od pierwszych, zupełnie neutralnych (jeśli pominąć cytowane wyżej motto) zdań tej historii czytelnikowi towarzyszy niepokój, który w miarę rozwoju wydarzeń stale narasta. Z jakiegoś powodu nie mamy wątpliwości, że to się nie może dobrze skończyć, a im więcej wiemy, tym bardziej się w tym przekonaniu utwierdzamy. Choć istotne informacje racjonowane są wprost bardzo skąpo. W tej relacji trzeba czytać między wierszami, gdyż opowiadająca także się boi.

Trwa wojna. Na ulicach stoją posterunki. Jedzenie jest na kartki. A jednak nie stąd bierze się strach bohaterki. Musi się ona bać, bo jest kobietą. Choć, jak się prędko okazuje, kobietą uprzywilejowaną, bo płodną. W świecie, w którym w wyniku niesprecyzowanej ekologicznej katastrofy jest to cecha niezwykle rzadka, a zdrowe dzieci przychodzą na świat jeszcze rzadziej, płodne kobiety są niezwykle cenne. Żyje im się lepiej, niż pozostałym. Ale czy to naprawdę dobre życie?
Nie chcę wam zdradzać niczego więcej o fabule i świecie przedstawionym, bo siłą tej powieści jest głównie kontrast między suchym, faktograficznym, ascetycznym wręcz stylem narracji a przekazywaną za jej pośrednictwem, bardzo precyzyjnie kontrolowaną treścią. To trzeba samodzielnie przeczytać i przetworzyć przez własne emocje.

Napiszę tylko tyle, że Opowieść podręcznej powstała 32 lata temu i być może wówczas mogła być traktowana wyłącznie jako fikcja, a nie jako sf bliskiego zasięgu. Dzisiaj, gdy zarówno na świecie, jak i u nas, zwycięża radykalna prawica, chętnie strojąca się w szatki nauczycieli moralności (w wynaturzonym katolickim wariancie, który z prawdziwym przesłaniem Pisma nie ma nic wspólnego) i ojców narodu, wiedzących najlepiej, na czym polega jego dobro, odsyłających kobiety do ich tradycyjnych ról (po co mają pracować, zarabiać niekiedy nawet więcej niż mężczyźni i wpędzać ich w kompleksy?), sprzeciwiających się wychowaniu seksualnemu, swobodnemu dostępowi do antykoncepcji, in vitro i aborcji, nawet wówczas, gdy zagrożone jest życie matki, a równocześnie także badaniom prenatalnym - realizacja scenariusza Atwood staje się niebezpiecznie prawdopodobna. Trump, Putin, Orban, Błaszczak, Radziwiłł, Terlkowski i inni doskonale by się odnaleźli w opisanym przez nią świecie. Ba, nie wątpię, że podobałby im się on bardziej od tego, który mamy dzisiaj. Dlatego w trakcie czytania ciarki przebiegały mi po plecach dwukrotnie częściej, niż powinny. Bo za 50 lat tak może wyglądać Polska. I oby można było wtedy wyjechać, zanim będzie za późno.

Fenomenalna powieść. W kwietniu będzie serial na jej podstawie, co skłoniło mnie do nadrobienia w końcu tej zaległości. Mam już pewność, że sięgnę po kolejnej pozycje autorki. I żałuję, że po pierwszą sięgnęłam tak późno. Ale lepiej późno, niż wcale. Czytajcie.
| < Sierpień 2017 > |
Pn Wt Śr Cz Pt So N
  1 2 3 4 5 6
7 8 9 10 11 12 13
14 15 16 17 18 19 20
21 22 23 24 25 26 27
28 29 30 31      
Zakładki:
Krytyczne ostrze siekiery:P
Moje manie na małym ekranie
Porąbana literatura
Porąbane dysputy
Przyjaciele i znajomi Siekiery (znaczy - też porąbani:)
To stay sharp
Varia (Ścinki)
Tagi
statystyka